**3.5. Ufafanuzi:** "Hakika, hakuna yeyote, hata kwa muda mfupi, awezaye kukaa bila kufanya kitendo chochote." – Mtafutaji hawezi kukaa bila kufanya kitendo katika njia yoyote ile, iwe ni njia ya matendo (Karma Yoga), njia ya ujuzi (Jnana Yoga), au njia ya ibada na upendo (Bhakti Yoga). Hapa, maneno matatu muhimu ni 'yeyote' (kashchit), 'kwa muda mfupi' (kshanam), na 'kabisa/hata kidogo' (jatu). Kwa kutumia neno 'yeyote', Bwana anasema kwamba hakuna binadamu anayekaa bila kufanya kitendo, awe ni mjuzi (wa Nafs) au asiyejua. Ingawa mjuzi hana uhusiano wowote na mwili unaosemekana kuwa wake, bado, shughuli zinazidi kutokea kupitia mwili huo unaosemekana kuwa wake. Kwa kutumia neno 'kwa muda mfupi', Bwana anasema kwamba ingawa mtu hafikiri, "Mimi ninaendelea kufanya matendo kila wakati," muda wote anapojiona kuwa ana uhusiano na mwili, hakaa bila kufanya kitendo hata kwa sekunde moja. Kwa kutumia neno 'kabisa', Bwana anasema kwamba mtu hawezi kukaa bila kufanya kitendo katika hali yoyote ile – iwe ni ameamka, analota, usingizi wa kina, au kutokuwa na fahamu. Bwana anatoa sababu ya hili katika nusu ya pili ya aya hii hii kwa neno 'kwa kukosa budi/majukumuni' (avashah) – kwa sababu, akiwa chini ya udhibiti wa Prakriti (Asili), analazimishwa kutenda. Prakriti inabadilika kila wakati. Mtafutaji hana la kufanya kwa ajili yake mwenyewe. Jukumu lolote lililowekwa linapomkabili, anapaswa kulitekeleza kwa mtazamo wa maslahi ya wengine tu. Kwa kuwa lengo ni kumfikia Mungu, mtafutaji hakika hawezi kufanya matendo yaliyokatazwa.
Watu wengi huzingatia shughuli za mwili mkubwa tu kuwa kitendo, lakini Gita inazingatia shughuli za akili pia kuwa kitendo. Gita imezingatia shughuli yoyote inayofanywa kwa mwili tu, kwa maneno, au kwa akili kuwa kitendo – "Kitendo chochote ambacho mtu hufanya kwa mwili, kwa maneno, au kwa akili" (Gita 18.15). Shughuli za kimwili au za kiakili tu ambazo mtu anajihusisha nazo ndizo zinazokuwa 'kitendo' kinachomfunga; shughuli zingine hazifanyi hivyo.
Kuna dhana ya kawaida miongoni mwa watu ambayo kwayo wanazingatia kulea watoto tu, maisha – biashara, utumishi, kufundisha, n.k. – kuwa kitendo, na hawazingati kula-kunywa, kulala, kukaa, kutafakari, n.k., kuwa kitendo. Kwa sababu hii, watu wengi, wakiwa wameacha biashara na matendo mengine kama hayo, hufikiri kwamba hawafanyi kitendo chochote. Lakini huu ni makosa yao makubwa. Shughuli za mwili mkubwa zinazohusiana na uendelevu wa mwili; shughuli za mwili nyenyekevu kama usingizi, kutafakari, n.k.; na shughuli za mwili wa sababu kama samadhi, n.k. – yote haya ni kitendo hakika. Muda wote utakapokuwa na ubinafsi na umilikaji (ahantā-mamatā) kuhusu mwili, shughuli yoyote inayotokea kupitia mwili ni kitendo. Sababu ni kwamba mwili ni zao la Prakriti, na Prakriti haijawai kuwa bila shughuli. Kwa hivyo, muda wote utakapokuwa na ubinafsi na umilikaji katika mwili, hakuna binadamu awezaye kukaa bila kufanya kitendo hata kwa muda mfupi katika hali yoyote, iwe ni hali ya kushughulika au hali ya kujitoa.
"Viumbe vyote hufanyishwa kutenda kwa kukosa budi na sifa zilizozaliwa na Prakriti." – Sifa zilizozaliwa na Prakriti huwafanya viumbe, vilivyo chini ya (Prakriti), kutenda kitendo. Kwa kuwa viko chini yake, kitendo kinasukuma kupitia sifa za Prakriti; kwa sababu Prakriti na sifa zake zina shughuli kila wakati (Gita 3.27, 13.29). Ingawa Nafs (Atman) yenyewe haina kitendo, haishikiki, haiwezi kuharibika, haibadiliki, na haiafikiwi, bado muda wowote inapojiona kuwa ina uhusiano na Prakriti na matokeo yake – miili mikubwa, nyenyekevu, na ya sababu – na ikitamani raha kutoka kwa miili hii yoyote, inabaki kuwa chini ya Prakriti (Gita 14.5). Hali hii ya kuwa chini inaelezewa hapa kwa neno 'kwa kukosa budi' (avashah). Katika sura ya tisa, aya ya nane, na sura ya nane, aya ya kumi na tisa, pia imesemwa kwamba kiumbe, kikiwa chini kwa sababu ya kuzingatia uhusiano na Prakriti, hutenda kitendo.
Asili ya kibinafsi (svabhāva) huundwa kutokana na mielekeo (vrittis), mielekeo huundwa kutokana na sifa (gunas), na sifa hutokana na Prakriti. Kwa hivyo, ukiisema chini ya asili, chini ya sifa, au chini ya Prakriti, ni jambo moja. Kwa kweli, mzizi wa yote ni utumwa kwa vitu vilivyozaliwa na Prakriti. Kutokana na utumwa huu, utumwa wote mwingine hutokea. Kwa hivyo, utumwa kwa vitu vilivyozaliwa na Prakriti umeelezewa mahali pengine kuwa utumwa kwa wakati, utumwa kwa asili, utumwa kwa kitendo, au utumwa kwa sifa. Maana ni kwamba muda wowote kiumbe hiki hakizidi Prakriti na sifa zake, hakimfikii Mungu, kinabaki kuwa chini ya sifa, wakati, asili, n.k. Yaani, muda wowote kiumbe hiki kinajiona kuwa kimeunganishwa na Prakriti, kinakaa katika Prakriti, kinabaki kuwa chini wakati mwingine kwa sifa, wakati mwingine kwa wakati, wakati mwingine kwa anasa, na wakati mwingine kwa asili; hakikosi kabisa kuwa huru (svavasha). Mbali na haya, kinabaki pia kuwa chini ya hali, watu binafsi, mke, mwana, mali, nyumba, n.k. Lakini kinapozidi sifa na kuzoea asili yake ya kweli au kanuni ya Mungu, basi utumwa huu unaisha na kinapata uhuru wa kujitegemea.
Hoja maalum: Prakriti ina hali mbili – yenye shughuli (mkubwa) na isiyo na shughuli (nyenyekevu); kwa mfano, kufanya kazi ni hali yenye shughuli, na kutofanya kazi (kulala, n.k.) ni hali isiyo na shughuli. Kwa kweli, hata katika hali isiyo na shughuli, Prakriti haijawai kuwa bila shughuli; bali, kuna shughuli nyenyekevu ndani yake. Kwa mfano, ikiwa mtu aliyelala ataamshwa kabla ya wakati wa kuamka, husema, "Umeniamsha kutoka kwenye usingizi mwepesi." Hii inathibitisha kwamba hata katika hali isiyo na shughuli ya usingizi, mchakato wa usingizi kukomaa ulikuwa ukiendelea. Mtu anapoamka baada ya usingizi kamili, hasemi yaliyo hapo juu kwa sababu ukomaaji wa usingizi umekamilika. Vivyo hivyo, hata katika hali kama samadhi, mwisho (pralaya), mwisho mkubwa (mahapralaya), n.k., shughuli nyenyekevu inaendelea.
Kwa kweli, ikiwa utaangaliwa, Prakriti haijawai kuwa na hali isiyo na shughuli; kwa sababu inabadilika kila wakati. Nafs yenyewe hana utendaji; lakini kwa kujiona kuwa imeunganishwa na matokeo ya Prakriti, yaani, mwili, n.k., inakuwa chini ya Prakriti. Kwa sababu ya utumwa huu, ingawa yenyewe hana utendaji, inaendelea kujiona kuwa ndiyo mtendaji. Kwa kweli, hakuna shughuli yoyote kwa mfumo wa mabadiliko inayotokea katika Nafs. Kama vile shughuli zote za uumbaji zinavyotokea kiasili kupitia Prakriti, vivyo hivyo, kupitia yake, hatua kama utoto, ujana, n.k., shughuli kama mmeng’enyo wa chakula, kupumua na kuvuta pumzi, n.k., na vivyo hivyo shughuli kama kuona, kusikia, n.k., pia zinazidi kutokea kiasili. Lakini roho ya kibinafsi (jivatma), kwa kujiona kuwa ndiyo mtendaji katika shughuli fulani, inafungwa.
Prakriti inabadilika kila wakati, lakini katika umbo lake safi, hakuna mabadiliko yanayotokea kamwe. Kwa kweli, vitu vya kimwili havina uwepo wa kujitegemea. Mkusanyiko unaobadilika kila wakati ndio unaoitwa kitu. Kwa kujiona kuwa umeunganishwa na vitu, hakuna binadamu awezaye kukaa bila kufanya kitendo hata kwa muda mfupi katika hali yoyote. Ikiwa mtafutaji atatambua kweli kwamba shughuli zote zinazidi kutokea katika vitu tu na kwamba yeye hana uhusiano wowote hata kidogo na vitu, basi anaweza kuwa huru kutoka kwa utumwa. Karma Yogi, kwa kujiondoa tamaa, umilikaji, na mshikamano kwa vitu vinavyobadilika kila wakati kila kipindi, huuondoa utumwa huu.
Alichosema Bwana katika aya hii, amesema pia katika sura ya kumi na nane, aya ya kumi na moja: Hakuna binadamu, akijiona kuwa ameunganishwa na Prakriti, awezaye kuacha matendo kabisa – "Maana, haiwezekani kwa kiumbe chenye mwili kuacha matendo kabisa."
**Uunganisho:** Katika aya iliyotangulia, ilisemwa kwamba hakuna binadamu awezaye kukaa bila kufanya kitendo hata kwa muda mfupi katika hali yoyote. Juu ya hili, shaka inaweza kutokea kwamba mtu anaweza kwa nguvu kuzuia shughuli za hisi na bado ajione kuwa hana shughuli. Ili kutatua hili, aya inayofuata inasemwa.
★🔗
