**అర్జునుడు చెప్పినాడు:** ఓ కృష్ణా! యుద్ధానికి అణిగి నిలిచిన ఈ బంధుసమూహాన్ని చూస్తే, నా అవయవాలు నిశ్చేష్టమయ్యాయి, నోరు ఎండిపోతోంది, శరీరం వణుకుతోంది, రోమాలు చిటికిల్లుతున్నాయి. గాండీవ ధనుస్సు నా చేతి నుండి జారిపోతోంది, నా చర్మం మండిపడుతోంది. నా మనస్సు తిరుగుతోంది, స్థిరంగా నిలబడటం కూడా నావల్ల కావడం లేదు.
**వ్యాఖ్యానం:** 'ఓ కృష్ణా! యుద్ధానికి అణిగి ఉత్సాహంతో నిలిచిన ఈ బంధువులను చూస్తే' – 'కృష్ణ' అనే పేరు అర్జునుడికి అత్యంత ప్రియమైనది. ఈ సంబోధన గీతలో తొమ్మిది సార్లు కనిపిస్తుంది. భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడికి ఇంత సార్లు వచ్చే మరో సంబోధన లేదు. అదేవిధంగా, 'పార్థ' అనే పేరు అర్జునుడి పట్ల భగవాన్కి అత్యంత ప్రియమైనది. అందుకే భగవాన్ మరియు అర్జునుడు తమ సంభాషణలలో ఒకరికొకరు ఈ పేర్లను ఉపయోగించేవారు, ఈ విషయం ప్రజలలో సుపరిచితమైనది. ఈ దృష్టితోనే సంజయుడు గీతా చివరిలో 'కృష్ణుడు (యోగేశ్వరుడు) ఎక్కడ, పార్థుడు (ధనుర్ధరుడు) ఎక్కడ' (18.78) అని 'కృష్ణ', 'పార్థ' పేర్లను ప్రస్తావించాడు.
ముందు, ధృతరాష్ట్రుడు 'సమావేశమై యుద్ధం చేయాలని ఆశించేవారు' అని చెప్పాడు, ఇక్కడ అర్జునుడు కూడా 'అణిగి యుద్ధానికి ఉత్సుకతతో ఉన్నారు' అని చెప్తున్నాడు; అయితే, వారి దృష్టికోణాలలో గొప్ప తేడా ఉంది. ధృతరాష్ట్రుని దృష్టిలో భేదం ఉంది: దుర్యోధనుడు మొదలైనవారు నా కుమారులు, యుధిష్ఠిరుడు మొదలైనవారు పాండవుల కుమారులు; అందుకే ధృతరాష్ట్రుడు అక్కడ 'నా కుమారులు', 'పాండవుల కుమారులు' అనే పదాలను ఉపయోగించాడు. కానీ అర్జునుడి దృష్టిలో అలాంటి భేదం లేదు; అందుకే అర్జునుడు ఇక్కడ 'బంధువులు' అని చెప్తున్నాడు, ఇది రెండు పక్షాల వారినీ ఉద్దేశించినది. భావం ఏమిటంటే, ధృతరాష్ట్రుడికి తన కుమారులు యుద్ధంలో మరణిస్తారనే భయంతో, దుఃఖంతో ఉన్నాడు; కానీ అర్జునుడు రెండు పక్షాల బంధువులు మరణిస్తారనే భయంతో దుఃఖిస్తున్నాడు, ఎవరు ఏ పక్షాన మరణించినా అతను మన బంధువే అని భావిస్తున్నాడు.
ఇప్పటివరకు 'చూస్తూ' అనే పదం మూడు సార్లు వచ్చింది: 'పాండవుల సైన్యాన్ని చూస్తూ' (1.2), 'అమర్చబడిన ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను చూస్తూ' (1.20), మరియు ఇక్కడ 'ఈ బంధువులను చూస్తూ' (1.28). ఈ మూడింటి అర్థం ఏమిటంటే, దుర్యోధనుని 'చూడడం' ఒకే రకంగా ఉండిపోయింది, అంటే దుర్యోధనుని భావోద్వేగం పూర్తిగా యుద్ధం మీదే ఉంది; కానీ అర్జునుని 'చూడడం' రెండు రకాలు. మొదటిది, ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను చూసి, పరాక్రమంతో నిండిన అర్జునుడు తన ధనుస్సును ఎత్తి యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు; మరియు ఇప్పుడు, తన బంధువులను చూసి, అతను భీరుత్వంతో ఆవహించబడి, యుద్ధం నుండి విముఖత చూపుతూ, ధనుస్సు చేతి నుండి జారిపడే పరిస్థితిలో ఉన్నాడు.
'నా అవయవాలు నిశ్చేష్టమయ్యాయి... నా మనస్సు తిరుగుతోంది' – యుద్ధం యొక్క భవిష్యత్ పరిణామాల గురించి అర్జునుని మనస్సు ఆందోళన మరియు దుఃఖంతో నిండిపోయింది. ఆ ఆందోళన మరియు దుఃఖం యొక్క ప్రభావం అర్జునుని మొత్తం శరీరంపై పడుతోంది. ఆ ప్రభావాన్నే అర్జునుడు స్పష్టమైన మాటల్లో వర్ణిస్తున్నాడు: నా శరీరంలోని ప్రతి అవయవం – చేతులు, పాదాలు, నోరు మొదలైనవి – బలహీనపడుతున్నాయి! నోరు ఎండిపోతోంది, మాట్లాడటం కూడా కష్టమవుతోంది! మొత్తం శరీరం వణుకుతోంది! శరీరమంతా రోమాంచం అవుతోంది! ఆ గాండీవ ధనుస్సు, దాని నారి ధ్వనికి శత్రువులు భయపడేవారు, అది నేడు నా చేతి నుండి జారిపోతోంది! చర్మం – మొత్తం శరీరం – మండిపడుతోంది. నా మనస్సు తిరుగుతోంది, అంటే నేను ఏమి చేయాలో కూడా గుర్తించలేకపోతున్నాను! ఇక్కడ, ఈ యుద్ధభూమిపై, రథంపై నిలబడటం కూడా నావల్ల కావడం లేదు! నేను మూర్ఛపోయి పడిపోతానని అనిపిస్తోంది! ఇటువంటి విపత్కరమైన యుద్ధంలో, ఇక్కడ నిలబడటం కూడా పాపంగా అనిపిస్తోంది.
**సందర్భం:** మునుపటి శ్లోకంలో తన శరీరంలో ప్రకటమైన దుఃఖానికి గుర్తులైన ఎనిమిది లక్షణాలను వర్ణించిన అర్జునుడు, ఇప్పుడు భవిష్యత్ పరిణామాలకు సూచనగా ఉన్న అశుభ సూచనల దృష్ట్యా యుద్ధం చేయడం యొక్క అనుచితత్వాన్ని తెలుపుతున్నాడు.
★🔗
