เสียงกัมปนาทนั้นก้องกังวานไปทั่วฟ้าและดิน กระชากใจบุตรทั้งหลายของธฤตราษฎร์

โศลก 1.19: เสียงอันน่าสะพรึงกลัวนั้นทำให้ท้องฟ้าและแผ่นดินกึกก้อง และทำให้หัวใจของฝ่าย Dhritarashtra แตกสลาย ความหมายของคำ: Sah - นั้น, Ghosah - เสียง, Dhartarastranam - ของฝ่าย Dhritarashtra, Hrdayani - หัวใจ, Vyadarayat - แตกสลาย, Nabhah - ท้องฟ้า, Ca - และ, Prthivim - แผ่นดิน, Ca - และ, Eva - ด้วย, Tumulah - น่าสะพรึงกลัว, Vyanunadayan - กึกก้อง

๑.๑๙. เสียงสังข์แห่งกองทัพปาณฑพอันกึกก้องนั้น ดังกัมปนาทสะท้านฟ้าดิน บาดลึกเข้าในหัวใจของทุรโยธน์และพรรคพวก ผู้ยึดครองราชอาณาจักรโดยอธรรม คำอธิบาย: เสียงสังข์แห่งกองทัพปาณฑวนั้นมหึมา ล้ำลึก สูงส่ง และน่าเกรงขาม จนช่องว่างระหว่างแผ่นดินกับฟากฟ้าก็สะท้อนก้องไปด้วย เสียงนั้นบาดลึกเข้าในหัวใจของผู้ยึดครองราชอาณาจักรโดยไม่เป็นธรรม และบรรดากษัตริย์ผู้สนับสนุนพวกเขา ความหมายก็คือ ความเจ็บปวดที่เสียงสังข์กระทำต่อหัวใจของพวกเขา ประหนึ่งอาวุธที่แทงทะลุ เสียงสังข์นั้นบั่นทอนความฮึกเหิมและกำลังรบในใจของกองทัพเการพ ยังให้ความหวาดหวั่นต่อกองทัพปาณฑพเกิดขึ้นในใจพวกเขา สัญชัยกำลังเล่าเรื่องเหล่านี้ต่อพระเจ้าธฤตราษฎร์ การที่สัญชัยจะกล่าวต่อพระเจ้าธฤตราษฎร์ว่า "หัวใจของบุตรหรือญาติของพระองค์ถูกบาดแทง" นั้น ดูไม่สมควรและไม่ใช่ธรรมเนียมที่สุภาพ ดังนั้น แทนที่จะกล่าวว่า 'ของพวกธารตราษฎร์' สัญชัยน่าจะกล่าวว่า 'ของฝ่ายพระองค์' (ตาวะกีนาม) ถึงจะเป็นการสมควรและสุภาพ จากการพิจารณามุมนี้ การตีความคำว่า 'ธารตราษฎราณาม' ในที่นี้ว่า 'ผู้ยึดครองราชอาณาจักรโดยอธรรม' จึงสมเหตุผลและสุภาพ การตีความเช่นนี้ยังสมเหตุผลจากมุมที่ว่า หัวใจของพวกเขาถูกบาดแทงก็เพราะพวกเขาอยู่ฝ่ายอธรรมนั่นเอง ข้อสงสัยประการหนึ่งเกิดขึ้นที่นี่: เครื่องดนตรีเช่นสังข์แห่งกองทัพเการพซึ่งมีสิบหนึ่งอักเษาหิณี ไม่ได้ส่งผลใดๆ ต่อกองทัพปาณฑพเลย แต่เมื่อเสียงสังข์แห่งกองทัพปาณฑพซึ่งมีเพียงเจ็ดอักเษาหิณีดังก้อง ทำไมเสียงนั้นจึงบาดแทงหัวใจของกองทัพเการพ? ข้อเฉลยมีดังนี้: หัวใจของผู้ที่ปราศจากความไม่ชอบธรรม บาป หรืออธรรม – หมายถึงผู้ประพฤติธรรมตามหน้าที่ – นั้นแข็งแกร่ง ไม่มีความหวาดกลัวในใจ การอยู่ฝ่ายธรรมย่อมให้ความฮึกเหิมและความกล้าหาญ แก่พวกเขา ปาณฑวกีสเคยปกครองโดยธรรมแม้ก่อนการถูกเนรเทศ และหลังการเนรเทศ พวกเขาก็ได้ขอคืนราชอาณาจักรจากเการพโดยชอบธรรมตามเงื่อนไข ดังนั้น ในใจของพวกเขาจึงไม่มีภัย หากแต่มีความฮึกเหิมและความกล้าหาญ ความหมายก็คือ ฝ่ายปาณฑพเป็นฝ่ายธรรม ด้วยเหตุนี้ เสียงเครื่องดนตรีแห่งกองทัพเการพซึ่งมีสิบหนึ่งอักเษาหิณี จึงไม่ส่งผลต่อกองทัพปาณฑพ อย่างไรก็ตาม หัวใจของผู้กระทำความไม่ชอบธรรม บาป อธรรม ฯลฯ นั้นย่อมอ่อนแอโดยธรรมชาติ ความกล้าหาญและความแน่วแน่ไม่อาจดำรงอยู่ในใจของพวกเขาได้ บาปและอธรรมที่พวกเขากระทำเองนั้นแหละที่ทำให้หัวใจอ่อนแอ ความไม่ชอบธรรมย่อมกัดกร่อนผู้ไม่ชอบธรรม ทุรโยธน์และพรรคพวกได้พยายามฆ่าปาณฑวกีสโดยอธรรมหลายครั้ง พวกเขาแย่งชิงราชอาณาจักรของปาณฑพด้วยกลโกงและอธรรม และก่อความทุกข์ยากใหญ่หลวงแก่พวกเขา ด้วยเหตุนี้ หัวใจของพวกเขาจึงอ่อนแอและไร้เรี่ยวแรง ความหมายก็คือ ฝ่ายเการพเป็นฝ่ายอธรรม ดังนั้น เสียงสังข์แห่งกองทัพปาณฑพซึ่งมีเพียงเจ็ดอักเษาหิณี จึงบาดแทงหัวใจของพวกเขา ก่อให้เกิดความเจ็บปวดอย่างรุนแรง จากบริบทนี้ สาธกะควรได้รับการตักเตือนว่า ผ่านทางกาย วาจา และใจ เขาไม่ควรเข้าไปเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมใดๆ ที่ประกอบด้วยอธรรมและความไม่ชอบธรรม พฤติกรรมที่เต็มไปด้วยอธรรมและความไม่ชอบธรรม ทำให้หัวใจของบุคคลอ่อนแอและไร้เรี่ยวแรง ความหวาดกลัวจะเกิดขึ้นในใจของเขา ตัวอย่างเช่น สามโลกหวาดเกรงราวณะเจ้าแห่งลงกา แต่ราวณะผู้นั้นเอง เมื่อจะไปลักพาตนสีดา กลับมองไปมาทั้งซ้ายขวาด้วยความหวาดกลัว ดังนั้น สาธกะจึงไม่ควรเข้าไปเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมใดๆ ที่ประกอบด้วยอธรรมและความไม่ชอบธรรม ความเชื่อมโยง: ในโศลกแรก พระเจ้าธฤตราษฎร์ทรงถามถึงบุตรของพระองค์เองและบุตรของปาณฑุ สัญชัยได้ให้คำตอบต่อคำถามนั้นตั้งแต่โศลกที่สองมาจนถึงโศลกที่สิบเก้านี้ ตั้งแต่โศลกต่อไป สัญชัยจะเริ่มนำเข้าสู่บริบทแห่งการประทาน ภควัทคีตา