**3.35** Κρεῖττόν ἐστι τὸ ἴδιον καθήκον ἐπιτελεῖν, κἂν ἀτελὲς ᾖ, ἢ τὸ ἀλλότριον, κἂν εὖ ἐπιτελῆται. Τὸ ἐν τῷ ἰδίῳ καθήκοντι ἀποθνῄσκειν ὠφέλιμόν ἐστιν· τὸ δὲ ἀλλοτρίου φοβερόν ἐστιν.
**Ἑρμηνεία:** Τὸ ῥητὸν σημαίνει· «Τὸ ἴδιον καθήκον (σβαδαρμά), κἂν ἀτελές, κρεῖττόν ἐστι τοῦ εὖ ἐπιτελουμένου ἀλλοτρίου καθήκοντος (παραδαρμά).» Κἂν τὸ καθήκον τὸ πρὸς ἄλλον βάρναν (τάξιν), ἀσράμαν (βίου στάσιν), κτλ. ἀνήκον δοκῇ ἀρεταῖς κεκοσμῆσθαι, ῥᾴδιον εἶναι τοῦ πράττειν, ἡ διάνοια πρὸς αὐτὸ νεύῃ, καὶ πλοῦτον, εὐπορίαν, ἀνέσεις, τιμάς, κτλ. φέρῃ, καὶ βίον ῥᾴστων καὶ ἀνετώτερον ζῆν δυνατόν ᾖ, ὅμως, τῷ παραδαρμά ἐμμένειν, ἐπεὶ οὐ προστεταγμένον ἐστὶν αὐτῷ, φοβερὸν (λυπηρὸν) τὸ τέλος ἀπεργάζεται. Ἀντιστρόφως, κἂν τὸ ἴδιον καθήκον τὸ πρὸς τὸν ἑαυτοῦ βάρναν, ἀσράμαν, κτλ. ἀνήκον δοκῇ ἀρετῶν ἐνδεές εἶναι, χαλεπὸν τοῦ πράττειν, ἡ διάνοια μὴ νεύῃ πρὸς αὐτό, μὴ φέρῃ πλοῦτον, εὐπορίαν, ἀνέσεις, τιμάς, κτλ., καὶ πόνον διὰ βίου ἐν τῷ ἐπιτελεῖν αὐτὸ ὑπομένειν ἀναγκαῖον ᾖ, ὅμως, τὸ σβαδαρμά τοῦτο ἐπιτελούμενον μετὰ ἀπροαιρέτου διαθέσεως ὠφέλιμον τὸ τέλος ἀπεργάζεται. Διόπερ, οὐδαμῶς οὐδαμῶς τὸν ἄνθρωπον χρὴ τὸ ἴδιον καθήκον ἐγκαταλείπειν, ἀλλὰ μετὰ ἀπροαιρέτου, ἀνεπιθυμήτου καὶ ἀπροσπαθοῦς διαθέσεως τὸ σβαδαρμά ἐπιτελεῖν.
Τῷ ἀνθρώπῳ, τὸ σβαδαρμά πράττειν φυσικὸν καὶ αὐθόρμητόν ἐστιν. Ὁ «γεννητὸς» τοῦ ἀνθρώπου κατὰ τὰ προτέρα καρμάτα γίνεται, καὶ κατὰ τὴν γένεσιν ὁ Κύριος «καρμάτα» (τὰ καθήκοντα) προστέταχεν (Γκίτα 18.41). Τοιγαροῦν, τὰ ἴδια προστεταγμένα καθήκοντα ἐπιτελῶν, ὁ ἄνθρωπος ἐλευθεροῦται ἐκ τῆς δεσμώσεως τῶν καρμάτων, τουτέστιν ἡ εὐδαιμονία αὐτοῦ τελεσφορείται (Γκίτα 18.45). Ἕνεκα τούτου, κἂν ἐλλιπὲς φαίνηται, οὐκ ὀφείλει τὸ προστεταγμένον καθήκον, τουτέστι τὸ σβαδαρμά, ἐγκαταλείπειν (Γκίτα 18.48).
Ὁ Ἀρτζούνα κρεῖττον ἡγεῖται τὸ ζῆν διὰ ἐλεημοσύνης τρέφειν ἢ τὸ μάχεσθαι (Γκίτα 2.5). Ἀλλ’ ἐνταῦθα, ὁ Κύριος δοκεῖ τῷ Ἀρτζούνα ἐξηγεῖσθαι ὅτι τὸ ζῆν δι’ ἐλεημοσύνης τρέφειν, καίπερ σβαδαρμά ὂν τῷ ἀσκήτῃ, παραδαρμά ἐστι σοί· ὅτι οἰκοδεσπότης Κσατρίᾶς εἶ, οὐκ ἀσκητής. Καὶ ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ, ὅτε ὁ Ἀρτζούνα εἶπεν ὅτι ἐκ τοῦ μάχεσθαι ἁμαρτία μόνον συναθροισθήσεται—«πάπαμεβάσραγιετ» (1.36), ὁ Κύριος εἶπεν ὅτι μὴ μαχόμενος δίκαιον πόλεμον, τὸ σβαδαρμά καὶ τὴν δόξαν ἀποβαλὼν ἁμαρτίαν κερδᾷς (2.33). Εἶτα ἐξήγησεν ὁ Κύριος ὅτι μαχόμενος, νίκην καὶ ἧτταν, κέρδος καὶ ζημίαν, ἡδονὴν καὶ λύπην ἴσα ἡγούμενος—τουτέστι τὸ ἴδιον καθήκον (σβαδαρμά) ἐπιτελῶν ἐλευθέρω ἀπροσπαθείας καὶ ἀπεχθείας—οὐδεμία ἁμαρτία συναθροίζεται (2.38). Ὕστερον, ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ κεφαλαίῳ, ὁ Κύριος καὶ εἶπεν ὅτι ἄνθρωπος τὸ σύμφυτον σβαδαρμά-καθήκον ἐπιτελῶν οὐκ ἁμαρτάνει (18.47). Ἡ οὐσία ἐστὶν ὅτι ἁμαρτία ἐν τῇ τοῦ σβαδαρμά ἐπιτελέσει συναθροίζεται μόνον ὅταν ἀπροσπάθεια καὶ ἀπέχθεια πάρεστιν, ἄλλως δ’ οὔ. Τὸ σβαδαρμά τελέως ἐπιτελοῦντι, ἐλευθέρω ἀπροσπαθείας καὶ ἀπεχθείας, ἡ «ἰσονομία» (γιόγκα) πείραν δίδοται, καὶ τῆς ἰσονομίας πειραθέντι αἱ λῦπαι ἀπόλλυνται (Γκίτα 6.23). Διόπερ, ὁ Κύριος ἐπαναλαμβάνει τῷ Ἀρτζούνα ἐντελλόμενος τὸ τοῦ πολέμου καθήκον, τὸ ἑαυτοῦ σβαδαρμά, ἐλευθέρω ἀπροσπαθείας καὶ ἀπεχθείας ἐπιτελεῖν.
Δοκεῖ ὁ Κύριος τῷ Ἀρτζούνα ἐξηγεῖσθαι ὅτι διὰ τὸ ἐκ Κσατρίᾶ γένους γεγεννῆσθαι, τὸ μάχεσθαι ὡς μέρος τοῦ Κσατρίᾶ-δαρμά σβαδαρμά σοί ἐστι (καθήκον)· τοιγαροῦν, ἐν πολέμῳ νίκην καὶ ἧτταν, κέρδος καὶ ζημίαν, ἡδονὴν καὶ λύπην ἴσα θεωρητέα· καὶ νόει ὅτι ἡ τοῦ μάχεσθαι πρᾶξις οὐδεμίαν πρὸς τὸ ἑαυτοῦ ἔχει σχέσιν—οὕτως, πρᾶττε μόνον πρὸς τὸ τὴν ἀπροσπάθειαν τῶν πράξεων ἐκκόψαι. Τὸ σῶμα, αἰσθητήρια, νοῦς, διάνοια, αἰσθητά, κτλ., εἰσὶ μόνον πρὸς τὸ τὸ ἴδιον καθήκον ἐπιτελεῖν.
Τὸ κατὰ βάρναν, ἀσράμαν, κτλ. τὸ ἴδιον καθήκον μετὰ ἀπροσπαθοῦς διαθέσεως ἐπιτελεῖν «σβαδαρμά» ἐστιν. Ὃ οἱ πιστοὶ «δαρμά» καλοῦσιν, τοῦτο ταὐτόν ἐστι τῷ «καθήκοντι». Τὸ σβαδαρμά ἐπιτελεῖν ἢ τὸ ἴδιον καθήκον ἐπιτελεῖν ταὐτόν ἐστιν.
Ὃ ῥᾳδίως πραχθῆναι δύναται, ὃ ὀφειλόμενον ἐστίν, καὶ ὃ πραχθὲν τὸ ἐπιθυμούμενον πάντως ἐπιτελεῖ, καθήκον καλεῖται. Τὸ δαρμά πράττειν ῥᾴδιόν ἐστιν, ὅτι καθήκον ἐστίν. Κανών ἐστιν ὅτι τὸ ἴδιον δαρμά μόνον καλῶς πράττων, ὁ ἄνθρωπος ἀπαθείας τυγχάνει—«δαρμά τεμ βιράτι»... (Μάνας 3.16.1). Τὸ δαρμά πράττων, ὡς ἁπλοῦν καθήκον αὐτὸ νοῶν, ἡ τῶν πράξεων ῥοὴ εἰς τὴν Πρακρίτι συγχωρεῖ, καὶ οὕτως ἡ πρὸς τὰς πράξεις σχέσις παύεται.
Κατὰ βάρναν, ἀσράμαν, κτλ. τὸ ἑκάστου ἴδιον καθήκον (σβαδαρμά) εὐδαιμονίας αἴτιόν ἐστιν. Ἀλλὰ πρὸς τὸ ἄλλου βάρνα, ἀσράμαν, κτλ. καθήκον συγκρινόμενον, τὸ ἴδιον καθήκον σχετικῶς ἐνδεὲς ἀρετῶν φαίνεται· οἷον, πρὸς τὰ Βραχμάνα καθήκοντα (ἡσυχία, ἐγκράτεια, ἄσκησις, συγγνώμη, κτλ.) συγκρινόμενα, τὰ Κσατρίᾶ καθήκοντα (μάχη, κτλ.) ἐνδεᾶ φαίνονται ἀρετῶν ὡς ἡ ἀβία. Τοιγαροῦν, ἡ τοῦ «βιγουνάχ» λέξεως ἐνταῦθα διάνοια ἐστὶν ὅτι κἂν τὸ ἴδιον καθήκον πρὸς τὰ ἄλλων καθήκοντα ἐνδεὲς ἀρετῶν φαίνηται, ὅμως, τὸ ἴδιον καθήκον μόνον εὐδαιμονίας αἴτιόν ἐστιν. Ἕνεκα τούτου, οὐδαμῶς οὐδαμῶς τὸ ἴδιον καθήκον ἐγκαταλειπτέον.
Κατὰ βάρναν, ἀσράμαν, κτλ. αἱ πράξεις ἔξωθεν διαφόρου φαντασίας (δειναὶ ἢ πρᾶαι) φαίνονται, ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τοῦ τοῦ Ὑπέρτατου Ἀτμὰν τυχεῖν εἷς καὶ ὁ αὐτός ἐστιν. Μόνον ὅταν ὁ τοῦ Ὑπέρτατου Ἀτμὰν τυχεῖν σκοπὸς ἀπῇ καὶ ὅταν τὰ φυσικὰ αἰσθητὰ ἐν τῇ καρδίᾳ σπουδαῖα κρίνωνται, τότε αἱ πράξεις δειναὶ ἢ πρᾶαι φαίνονται.
«Τὸ ἐν τῷ ἰδίῳ καθήκοντι ἀποθνῄσκειν ὠφέλιμόν ἐστιν»—Εἰ τὸ σβαδαρμά πράττειν ἀεὶ ἡδονήν, ἀνέσεις, πλοῦτον, εὐπορίαν, τιμάς, αἰδῶ, κτλ. ἔφερεν, τότε ἐν τῷ παρόντι ὁρῷμεν ἂν συστήματα δικαίων ἀνθρώπων. Ἀλλὰ τὸ σβαδαρμά οὐ πρὸς ἡδονὴν ἢ λύπην βλέπων πράττεται, ἀλλὰ μετὰ ἀπροαιρέτου διαθέσεως, πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου ἢ τῶν γραφῶν ἐντολὴν ἀποβλέπων πράττεται. Διόπερ, εἴ τις πόνος ἐν τῷ τὸ σβαδαρμά πράττειν ἔρχεται, τουτέστι τὸ ἴδιον καθήκον, καὶ ὁ πόνος ἐκεῖνος πρὸς ἀνύψωσιν ἄγει. Ἀληθείᾳ, οὐ πόνος ἐστίν, ἀλλ’ ἄσκησις. Δι’ ἐκείνου τοῦ πόνου, ἡ πρόοδος καὶ θᾶττον τῆς ἑκουσίως ἀσκήσεως γίνεται. Αἰτία δέ, ὅτι ἡ ἄσκησις δι’ ἑαυτὸν γίνεται, τὸ δὲ καθήκον δι’ ἄλλους. Ἡ ἑκούσιος ἄσκησις οὐ τοσοῦτον ὠφελεῖ ὅσον ἡ ἄσκησις ἡ αὐθόρμητος ἐν εἴδει πόνου ἐρχομένη. Οἱ πόνον ἐν τῷ σβαδαρμά πράττειν ὑπομείναντες καὶ οἱ ἐν τῷ σβαδαρμά πράττειν ἀποθανόντες ἀθάνατοι δίκαιοι ἐγένοντο. Καὶ ἐκ κοσμικῆς ὄψεως, ὁ ἐν τῷ ἑαυτοῦ δαρμά (καθήκοντι) μένων καὶ πόνου ἐρχομένου μέγας ἔπαινος καὶ δόξα αὐτῷ γίνεται. Οἷον, οἱ πόνον ὑπομείναντες, εἰς φυλακὴν πολλάκις ἀπελθόντες καὶ κρεμασθέντες ἵνα ἡ πατρίς ἐλευθέρα γένηται, ἔτι νῦν μεγάλως ἐπαινοῦνται καὶ δοξάζονται. Ἀντιστρόφως, οἱ διὰ κακὰ ἔργα εἰς φυλακὴν ἀπιόντες πανταχοῦ ψέγονται. Ἡ οὐσία ἐστὶν ὅτι εἴτε πόνος ἔρχεται εἴτε καὶ θάνατος ἐν τῷ τὸ ἑαυτοῦ δαρμά μετὰ ἀπροαιρέτου διαθέσεως πράττειν συμβαίνει, εἰς ἔπαινον ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ καὶ εἰς εὐδαιμονίαν ἐν τῷ μέλλοντι ἄγει.
Ὁ ἄνθρωπος τὸ σβαδαρμά πράττων τὴν ὄψιν αὐτοῦ ἐπὶ τῷ δαρμά ἔχει. Τὴν ὄψιν ἐπὶ τῷ δαρμά ἔχων τὴν πρὸς τὸ δαρμά σχέσιν διατηρεῖ. Τοιγαροῦν, κἂν θάνατος ἐν τῷ δαρμά πράττειν συμβῇ, ἡ λύτρωσις αὐτοῦ τελεσφορείται.
**Ἀπορία:** Πῶς δυνάμεθα παραδέχεσθαι ὅτι εὐδαιμονία τυγχάνεται ἀποθνῄσκοντι ἐν τῷ σβαδαρμά πράττειν;
**Λύσις:** Ἡ Γκίτα εὐθὺς λόγοι τοῦ Κυρίου ἐστίν· τοιγαροῦν οὐδεμία ἀμφιβολίας ἐλπίς ἐστιν. Δεύτερον, τοῦτο οὐκ ἔστι πρᾶγμα τῆς τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν αἰσθήσεως, ἀλλὰ πίστεως καὶ δογμάτων πρᾶγμα. Ἀλλ’ ὅμως, τινὰ περὶ τούτου τοῦ πράγματος σημεῖα ἐξηγεῖται:
1. Οἴδαμεν ἐκεῖνο οὗ ἀγνοοῦμεν μόνον διὰ τῶν γραφῶν. Αἱ γραφαὶ λέγουσιν ὅτι τὸ δαρμά τὸν φύλακα αὐτοῦ φυλάσσει—«δαρμό ρακσάτι ρακσίταχ» (Μανουσμρίτι 8.15). Τοιγαροῦν, ὁ τὸ δαρμά πράττων, ἡ εὐθύνη τῆς εὐδαιμονίας αὐτοῦ ἐπὶ τῷ δαρμά καὶ ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, τοῖς Βέδαις, ταῖς γραφαῖς, τοῖς σοφοῖς, κτλ., τοῖς τὸ δαρμά διδάσκουσιν, κεῖται, καὶ τῇ ἐκείνων δυνάμει ἡ εὐδαιμονία αὐτοῦ τελεσφορείται. Καθάπερ ἐν ταῖς ἡμετέραις γραφαῖς λέγεται ὅτι γυνὴ τὴν τοῦ σωφροσύνης δαρμά τηροῦσα εὐδαιμονίας τυγχάνει, ἐκεῖ ἡ εὐδαιμονία τῇ τοῦ Κυρίου, Βέδων, γραφῶν, κτλ., τῶν τὸ σωφροσύνης δαρμά προστιθέντων, δυνάμει τελεσφορείται, οὐ τῇ τοῦ ἀνδρὸς δυνάμει. Ὁμοίως, ἐπεὶ ὁ Κύριος, Βέδαι, γραφαί, σοφοὶ καὶ ὅσιοι τὸ δαρμά πράττειν προστάσσουσιν, οὐδὲ τὸ βραχύτατον ἀμφίβολον ἐστιν ὅτι τῇ ἐκείνων δυνάμει ἀποθνῄσκοντι ἐν τῷ δαρμά πράττειν εὐδαιμονία τυγχάνεται.
2. Ἐκ τε τῶν Πουράνων καὶ ἱστοριῶν καὶ βεβαιοῦται ὅτι ὁ τοῦ ἑαυτοῦ δαρμά πράκτωρ εὐδαιμονίας τυγχάνει. Οἷον, ὁ βασιλεὺς Χαρισχάνδρα ἀπὸ τοῦ «ἀληθείας»-δαρμά οὐκ ἐσαλεύθη πολλοῦ πόνου, ψόγου, ὕβρεως, κτλ. ὑπαρχόντων· διόπερ, τῇ ἐκείνου δυνάμει εἰς τὸν ὕψιστον τόπον ἀνέβη πάντας τοὺς ὑπηκόους αὐτοῦ συμπαραλαβών, καὶ ἔτι καὶ νῦν μεγάλως ἐπαινεῖται καὶ δοξάζεται.
3. Ἐν τῷ νῦν καιρῷ, πολλὰ ἀληθῆ συμβάντα περὶ παλιγγενεσίας ὁρᾶται, ἀκούεται καὶ ἀναγινώσκεται, ἐξ ὧν τὰς ἀγαθὰς ἢ κακὰς καταστάσεις μετὰ θάνατον μανθάνομεν.
4. Τὸ ἴδιον καθήκον καλῶς πράττων μετὰ ἀπροσπαθοῦς διαθέσεως, μὴ ὅτι ὁ πιστός, ἀλλὰ καὶ ὁ ἄθεος ὁ μὴ πιστεύων εἰς μετὰ θάνατον βίον σαττβικὴν χαρὰν ἐν τῇ καρδίᾳ πείραν λαμβάνει. Αὕτη ἡ χαρὰ εὐδαιμονίαν δηλοῖ, διότι ἡ ἀληθινὴ φύσις τῆς εὐδαιμονίας «ὕψιστη εἰρήνη» ἐστίν. Τοιγαροῦν, καὶ ἐκ τῆς ἰδίας πείρας βεβαιοῦται ὅτι τὸ μὴ καθήκον παντελῶς ἐγκαταλιπόντι καὶ τὸ καθήκον πράττοντι εὐδαιμονία τυγχάνεται.
**Κυριώτατον Σημεῖον:** Μέρος ὂν τοῦ Ὑπέρτατου Ἀτμὰν, ἀληθείᾳ, τὸ σβαδαρμά ἐστιν· τὸ τὴν ἑαυτοῦ εὐδαιμονίαν ποιεῖν, ἑαυτὸν τοῦ Κυρίου εἶναι νομίζειν, μηδένα πλὴν τοῦ Κυρίου ἴδιον ἡγεῖσθαι, ἑαυτὸν ζητητὴν νομίζειν, ἑαυτὸν δοῦλον νομίζειν. Ὅτι πάντα ταῦτα ἀληθῆ δαρμάτα εἰσίν, ἰδίως ἴδια δαρμάτα, οὐ δαρμάτα νοῦ καὶ διανοίας. Τὰ λοιπὰ πάντα δαρμάτα τὰ πρὸς βάρναν, ἀσράμαν, σῶμα, κτλ. ἀνήκοντα, καίπερ σβαδαρμά ὄντα πρὸς τὸ τὸ ἴδιον καθήκον πράττειν, ὅμως παραδαρμά ἐστιν. Ὅτι πάντα ἐκεῖνα δαρμάτα δεκτά ἐστιν καὶ οὐκ ἔστιν ἴδια. Πάντα ἐκεῖνα δαρμάτα ἄλλων στήριγμα ἀπαιτοῦσιν, τουτέστιν ἐξάρτησιν περιέχουσιν, ἀλλὰ τὸ ἀληθινὸν δαρμά οὐδενὸς βοήθειαν ἀπαιτεῖ, τουτέστιν αὐτονομίαν περιέχει. Διόπερ, ὁ ἐραστὴς αὐτὸς ἑαυτοῦ ἐστιν, ὁ ζητητὴς αὐτὸς ἑαυτοῦ ἐστιν, καὶ ὁ δοῦλος αὐτὸς ἑαυτοῦ ἐστιν. Οὕτως, ὁ ἐραστὴς ἕν γίνεται τῷ Ἠγαπημένῳ αὐτὸς ἔρως ὤν, ὁ ζητητὴς ἕν γίνεται τῷ Γνωστῷ Ἀληθεῖ αὐτὸς ζήτησις ὤν, καὶ ὁ δοῦλος ἕν γίνεται τῷ Δουλευομένῳ αὐτὸς διακονία ὤν. Ὁμοίως, ὁ ζητητὴς ἕν γίνεται τῷ Σκοπῷ αὐτὸς μέσον ὤν.
Ὁ ζητητὴς τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπίγνωσιν ἐπιθυμῶν οὐκ ἔχει ἐπιθυμίαν πλούτου, τιμῆς, ἐπαίνου, αἰδοῦς, ἀνέσεως, κτλ. Διόπερ, τὸ μὴ λαμβάνειν πλοῦτον, τιμάς, κτλ. οὐδεμίαν αὐτῷ ἀγωνίαν ποιεῖ, κἂν διὰ μοῖραν ληφθῇ, οὐδεμίαν αὐτῷ χαρὰν ποιεῖ. Ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτοῦ μόνον ὁ τοῦ Ὑπέρτατου Ἀτμὰν τυχεῖν ἐστιν, οὐχ ὁ πλοῦτον, τιμάς, κτλ. τυχεῖν. Διόπερ, κἂν κοσμικὸν ἔργον ὡς καθήκον λαμβανόμενον, λεῖον καὶ καθαρῶς ὑπ’ αὐτοῦ πράττεται. Τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπίγνωσιν ὡς σκοπὸν ἔχων, πᾶσαι αἱ πράξεις αὐτοῦ μόνον τῷ Κυρίῳ εἰσίν. Καθάπερ ἔμπορος, τὸν πλοῦτον ὡς σκοπὸν ἔχων, τὰς ἀνέσεις ἀπορρίπτει καὶ πόνον ὑπομένει, καὶ καθάπερ ἀσθενὴς ἱλαρὰν καρδίαν ἔχει ὁρῶν ὅτι «ἀγαθὸν ἔσται τὸ ἐκ τῆς τομῆς ταύτης ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ ἀποτέλεσμα», οὕτως, τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπίγνωσιν ὡς σκοπὸν ἔχων, κἂν ἧτταν, ζημίαν, πόνον, κτλ. ἐν τῷ κόσμῳ λάβῃ, ἡ τοῦ ζητητοῦ καρδία αὐτοφυῶς ἱλαρὰ μένει. Αἱ εὐνοϊκαὶ καὶ δυσνοϊκαὶ καταστάσεις αὐτῷ μόνον μέσα καὶ ὕλη εἰσίν.
Ὅταν ζητητὴς, βεβαίως ἀποφασισμένος τὴν ἑαυτοῦ εὐδαιμονίαν μόνον ποιεῖν, ἐπιμελῶς ἐν τῷ τὸ σβαδαρμά (τὴν σύμφυτον πρᾶξιν) πράττειν ἐνασχολῆται, τότε κἂν εἴ τις πόνος, λύπη, δυσκολία, κτλ. ἔλθῃ, ἀπὸ τοῦ σβαδαρμά οὐ σαλεύεται. Οὐ μόνον δέ, ἀλλ’ ὁ πόνος, ἡ λύπη, κτλ. ἐκεῖνα αὐτῷ ἄσκησίας εἶδος γίνεται καὶ χαρὰν δωρεῖται.
Ἡ ἐν τῷ κόσμῳ ἀπροσπάθεια καὶ ἀπέχθεια μόνον ἐκ τοῦ τὸ σῶμα «ἐγώ» καὶ «ἐμόν» νομίζειν γίνεται. Ἀπροσπαθείας καὶ ἀπεχθείας παρουσῶν, ὁ ἄνθρωπος οὐκ οἶδε σβαδαρμά καὶ παραδαρμά. Εἰ τὸ σῶμα «ἐγώ» (ὁ Ἀτμὰν) ἦν, τότε «ἐγώ» ὄντος, καὶ τὸ σῶμα ἂν ἦν, καὶ τοῦ σώματος μὴ ὄντος, «ἐγώ» οὐκ ἂν ἦν. Εἰ τὸ σῶμα «ἐμόν» ἦν, τότε τοῦτο κτηθὲν οὐδεμία ἐπιθυμία ἄλλου τινὸς κτήσεως ὑπελείπετο. Εἰ ἐπιθυμία ὑπολείπεται, ἀποδεδείγμενον ἐστιν ὅτι ἀληθείᾳ, τὸ «ἐμόν» (ἴδιον) πρᾶγμα οὔπω κέκτηται, καὶ τὸ κτηθὲν πρᾶγμα (σῶμα, κτλ.) οὐκ ἔστιν «ἐμόν». Τὸ σῶμα οὐκ ἠνέχθη μεθ’ ἡμῶν, οὐ δύναται μεθ’ ἡμῶν ἀπαχθῆναι, οὐ δύναται ὡς ἐπιθυμοῦμεν μεταβληθῆναι, τότε πῶς «ἐμόν» ἐστιν;
Οὕτως, ἡ γνῶσις (διάκρισις) ὅτι «τὸ σῶμα οὐκ ἐγώ, οὐκ ἐμόν» ἐν πᾶσι τοῖς ζητηταῖς ὑπάρχει. Ἀλλὰ τῷ μὴ σπουδαιότητα ταύτῃ τῇ γνώσει διδόναι, ἡ ἀπροσπάθεια καὶ ἀπέχθεια αὐτῶν οὐ παύεται. Κἂν τὸ ἐγώτης καὶ ἐμόνης ἐνίοτε ἐν τῷ σώματι αἰσθάνηται, ὅμως, ὁ ζητητὴς οὐ σπουδαιότητα αὐτῷ διδότω, ἀλλὰ σπουδαιότητα τῇ διακρίσει αὐτοῦ διδότω, τουτέστι βεβαίως ἐπὶ τῷ σημείῳ μένετω ὅτι «τὸ σῶμα οὐκ ἐγώ, οὐκ ἐμόν». Τῇ διακρίσει σπουδαιότητα διδούς, ἡ τοῦ ἀληθοῦς ἀρχείου ἐπίγνωσις γίνεται. Τῆς ἐπιγνώσεως γενομένης, ἡ ἀπροσπάθεια καὶ ἀπέχθεια παύεται. Ἀπροσπαθείας καὶ ἀπεχθείας μὴ παρούσης, ἡ τοῦ σβαδαρμά καὶ παραδαρμά γνῶσις αὐθορμήτως ἐν τῇ καρδίᾳ φαντάζεται, καὶ ἡ σπουδὴ κατ’ αὐτὴν γίνεται.
«Παραδαρμά φοβερόν ἐστιν»—Καίπερ τὸ παραδαρμά πράττειν ἐν τῷ παρόντι ῥᾴδιον φαίνεται, ἐν τῷ τέλει ἐγγενῶς φοβερόν ἐστιν. Εἰ ἄνθρωπος τὸ «ἑαυτοῦ συμφέρον» ἀπορρίψας τὸ σβαδαρμά διὰ τὴν τῶν ἄλλων εὐδαιμονίαν πράττει, τότε οὐδεὶς αὐτῷ φόβος οὐδαμοῦ ἐστιν.
**Ἀπορία:** Ἐν τοῖς τεσσαρακοστῷ δευτέρῳ, τεσσαρακοστῷ τρίτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ τετάρτῳ ῥήτοις τοῦ ὀκτωκαιδεκάτου κεφαλαίου, μετὰ τὸ τὰ σύμφυτα καθήκοντα Βραχμάνα, Κσατρίᾶ, Βαϊσγᾶ καὶ Σούδρα ἀφηγήσασθαι, ὁ Κύριος ἐν τῷ πρώτῳ ἡμίσει τοῦ τεσσαρακοστοῦ ἑβδόμου ῥήτου τὸ αὐτὸ λέγει («Τὸ ἴδιον καθήκον, κἂν ἀτελές, κρεῖττόν ἐστι τοῦ εὖ ἐπιτελουμένου ἀλλοτρίου καθήκοντος»). Τοιγαροῦν, ὅταν ἐνταῦθα (ἐν τῷ παρόντι ῥήτῳ) τὸ σύμφυτον καθήκον ἄλλου φοβερὸν λέγεται, τότε τὰ «σύμφυτα καθήκοντα» Βραχμάνα τὰ ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ δευτέρῳ ῥήτῳ τοῦ ὀκτωκαιδεκάτου κεφαλαίου εἰρημένα καὶ τοῖς ἄλλοις (Κσατρίᾶις, κτλ.) φοβερὰ εἶναι ὀφείλει, καίπερ αἱ γραφαὶ πάντας ἀνθρώπους ταῦτα πράττειν προστάσσουσιν.
**Λύσις:** Ὁ τοῦ νοῦ καθεκτικός, ὁ τῶν αἰσθητηρίων ἐγκρατής, κτλ., «κοινὸν» δαρμά ἐστιν (Γκίτα 13.7-11; 16.1-3) ὃ πάντας πράττειν ὀφείλει· ὅτι ταῦτα σβαδαρμά πᾶσίν ἐστιν. Ταῦτα τὰ κοινὰ δαρμάτα «σύμφυτα καθήκοντα» τῷ Βραχμάνα ἐστίν, ὅτι τὸ ταῦτα πράττειν αὐτοῖς οὐδεμίαν σπουδὴν περιέχει· ἀλλὰ τοῖς ἄλλοις βάρναις, τὸ ταῦτα πράττειν τινὰ σπουδὴν περιέχειν δύναται. Τό τε σύμφυτον καθήκον καὶ τὸ κοινὸν δαρμά ὑπὸ τὸ «σβαδαρμά» ἔρχεται. Χωρὶς τοῦ κοινοῦ δαρμά, κἂν ἁμαρτία ἐν τῷ ἰδίῳ συμφύτῳ καθήκοντι φαίνηται, ἀληθείᾳ οὐκ ἔστιν ἁμαρτία· οἷον, τὸ ἀνδρεῖως μάχεσθαι, ὡς ἁπλοῦν καθήκον (ἄνευ ἑαυτοῦ συμφέροντος, μίσους, κτλ.) νοοῦντα, σύμφυτον καθήκον ὂν Κσα
★🔗
