Ὁ Μακαρίτης Κύριος εἶπεν: «Γνῶθι τοῦτο τὸ ἐπιθυμητικὸν, γεγεννημένον ἐκ τοῦ τρόπου τοῦ πάθους, ὡς ὀργήν. Ἔστι μέγας κατεσθίων καὶ μέγας ἁμαρτωλός. Ἐν τούτῳ τῷ πράγματι, γνῶθι αὐτὸ μόνον ὡς τὸν ἐχθρόν.»
**Ἑρμηνεία:** «Γεγεννημένον ἐκ τοῦ τρόπου τοῦ πάθους» – Ὕστερον, ἐν τῇ ἑβδόμῃ στίχῳ τοῦ τεσσαρεσκαιδεκάτου κεφαλαίου, ὁ Κύριος ἐρεῖ ὅτι ὁ τρόπος τοῦ πάθους ἀναφαίνεται ἐκ τῆς ἐπιθυμίας (πόθου) καὶ προσπαθείας. Καὶ ἐνταῦθα, λέγει ὅτι ἡ ἐπιθυμία ἀναφαίνεται ἐκ τοῦ τρόπου τοῦ πάθους. Ἐκ τούτου, νοείσθω ὅτι ἡ προσπάθεια γεννᾷ ἐπιθυμίαν, καὶ ἡ ἐπιθυμία αὔξει τὴν προσπάθειαν. Τὸ νόημα ἐστὶν ὅτι ἡ προσπάθεια ἀναφαίνεται ἐκ τοῦ λογίζεσθαι τὰ κοσμικὰ ἀντικείμενα ὡς πηγὰς εὐδαιμονίας, ὅπερ ἰσχυρῶς ἱδρύει τὴν σπουδαιότητα αὐτῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ὄντι. Τότε ἀναφαίνεται ἡ ἐπιθυμία τοῦ συναθροίζειν αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα καὶ ἀπολαύειν ἐξ αὐτῶν. Πάλιν, ἡ ἐπιθυμία αὔξει τὴν προσπάθειαν πρὸς τὰ ἀντικείμενα. Ἕως οὗ ὁ κύκλος οὗτος διαμένει, οὐκ ἔστι παντελὴς παῦσις ἀπὸ τῶν ἁμαρτωλῶν πράξεων.
«Αὕτη ἡ ἐπιθυμία, αὕτη ἡ ὀργή» – «Ἀποτελεσθήτω μου ἡ βούλησις» – τοῦτό ἐστιν ἐπιθυμία. Ἡ βούλησις τοῦ συναθροίζειν φθαρτὰ ἄψυχα ἀντικείμενα, ἡ βούλησις τῆς ἡδονῆς ἐκ ἕνωσης, ἡ προσπάθεια πρὸς ἡδονήν – πάντα ταῦτα εἴδη ἐπιθυμίας εἰσὶ μόνον. Ἁμαρτωλὴ πρᾶξις φαίνεται ποτὲ μὲν γινομένη ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς «ἐπιθυμίας», ποτὲ δὲ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς «ὀργῆς». Ἁμαρτήματα δρῶνται χωριστῶς ὑπ᾿ ἀμφοτέρων. Διὰ τοῦτο, ἀμφότεροι οἱ ὅροι δίδονται. Ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἡ ἐπιθυμία – δηλονότι ὁ πόθος, ἡ εὔνοια καὶ ἡ ἔλξις πρὸς φθαρτὰ ἀντικείμενα – ἐστὶν ἡ ῥίζα πάντων τῶν ἁμαρτημάτων. Ὅταν ἡ ἐπιθυμία ἐμποδίζηται, αὐτὴ ἡ ἐπιθυμία μεταμορφοῦται εἰς ὀργήν. Διὰ τοῦτο, ἵνα δηλώσῃ ὅτι μία ἐπιθυμία ἐστὶν ἡ ῥίζα τῶν ἁμαρτημάτων, ὁ Κύριος κέχρηται τῷ ἑνικῷ ἀριθμῷ ἐν τοῖς προειρημένοις λόγοις.
Ἐπὶ τῇ ἀποτελέσει τῆς ἐπιθυμίας, ἡ «πλεονεξία» ἀναφαίνεται, καὶ ὅταν ἡ ἐπιθυμία ἐμποδίζηται (ἢ πρὸς τὸν ἐμποδίζοντα), ἡ ὀργὴ ἀναφαίνεται. Εἰ ὁ ἐμποδίζων δυνατώτερός ἐστιν ἑαυτοῦ, τότε ὁ «φόβος» ἀναφαίνεται ἀντὶ τῆς «ὀργῆς». Διὰ τοῦτο, ἐν τῇ Γῇ, ὁ φόβος ποτὲ μὲν μνημονεύεται παρὰ τῇ ἐπιθυμίᾳ καὶ τῇ ὀργῇ· οἷον – «ἀπροσπάθεια, ἄφοβος, ἀνόργητος» (4.10) καὶ «ἀποσβεσμένης ἐπιθυμίας, φόβου, ὀργῆς» (5.28).
**Ἰδιαίτερον Σημεῖον περὶ Ἐπιθυμίας**
Ἡ ἐπιθυμία ἐστὶν ἡ ῥίζα πάντων τῶν ἁμαρτημάτων, λυπῶν, κακοπαθειῶν, κτλ. Ἄνθρωπος ἔχων ἐπιθυμίαν οὐ μόνον οὐ λαμβάνει εὐδαιμονίαν ἐγρηγορώς, ἀλλ᾿ οὐδέποτε λαμβάνει εὐδαιμονίαν οὐδὲ ἐν ὀνείροις – «Ἐπιθυμία ἀπλήρωτος, οὐδὲ ἐν ὀνείροις ἔστιν εὐδαιμονία» (Μάνας 7.90.1). Ὃ ἐπιθυμεῖται οὐ γίνεται, καὶ ὃ μὴ ἐπιθυμεῖται γίνεται – αὐτὸ τοῦτο καλεῖται κακοπάθεια. Εἴ τις ἀποτίθεται τὸ «ἐπιθυμεῖν» καὶ τὸ «μὴ ἐπιθυμεῖν», τότε ποῦ ἐστι κακοπάθεια ὅλως; Ἡ βούλησις τῶν φθαρτῶν ἀντικειμένων καλεῖται ἐπιθυμία. Ἡ βούλησις τοῦ ἀφθάρτου ὑπέρτατου Ἀτμαν, καίπερ ὁμοία φαινομένη τῇ ἐπιθυμίᾳ, οὐκ ἔστιν τῇ ἀληθείᾳ «ἐπιθυμία»· διότι ἡ ἐπιθυμία τῶν φθαρτῶν ἀντικειμένων οὐδέποτε ἀποτελεῖται· μᾶλλον δὲ, μόνον αὔξει, ἀλλ᾿ ἡ βούλησις τοῦ Θεοῦ (ἐπὶ τῇ ἀποκτήσει τοῦ Θεοῦ) ἀποτελεῖται. Δεύτερον, ἡ ἐπιθυμία ἐστὶ πρὸς ἀντικείμενον ἕτερον ἑαυτοῦ, καὶ ὁ Θεὸς οὐχ ἕτερός ἐστιν ἑαυτοῦ. Ὁμοίως, ἡ βούλησις τῆς διακονίας (Κάρμα Γιόγκα), τῆς γνώσεως τῆς Ἀληθείας (Γιάννα Γιόγκα), καὶ τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν Θεὸν (Μπάκτι Γιόγκα) οὐκ ἔστιν «ἐπιθυμία». Ἡ βούλησις τῆς Θεογνώσεως ἐστὶ, τῇ ἀληθείᾳ, ἡ ἀληθινὴ χρεία (λιμὸς) τῆς ζωῆς. Ἡ ψυχὴ χρῄζει μόνον τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾿ ὅταν ἡ διακριτικὴ δύναμις καταπιέζηται, ἄρχεται ἐπιθυμεῖν φθαρτὰ ἀντικείμενα.
Τὶς ἂν ἀπορήσειεν: Πῶς αἱ κοσμικαὶ πράξεις ἐνεργήσουσιν ἄνευ ἐπιθυμίας; Ἡ λύσις αὕτη ἐστίν: Αἱ κοσμικαὶ πράξεις ἐνεργοῦνται διὰ τῶν ἀντικειμένων καὶ τῶν πράξεων, οὐ διὰ τῶν ἐπιθυμιῶν τοῦ νοός. Τὰ ἀντικείμενα σχετίζονται πρὸς τὰς πράξεις, εἴτε αἱ πράξεις ἐκεῖναι εἰσὶν ἐκ τοῦ παρελθόντος (πραράμπα) εἴτε ἐκ τοῦ παρόντος (ουντόγια). Αἱ πράξεις εἰσὶν ἐξωτερικαί, καὶ αἱ ἐπιθυμίαι εἰσὶν ἐσωτερικαί. Ὁ καρπὸς τῶν ἐξωτερικῶν πράξεων (ἐν εἴδει ἀντικειμένων, περιστάσεων, κτλ.) ἐστὶ καὶ αὐτὸς ἐξωτερικός. Ἡ ἐπιθυμία οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ καρποῦ (ἀντικειμένου, περιστάσεως, κτλ.). Πῶς δύναται ἀντικείμενον, ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς πράξεως ὄν, ἀποκτηθῆναι ἐπιθυμοῦν αὐτό; Ἐν τῷ κόσμῳ, ὁρῶμεν ὅτι παρὰ τὸ ἔχειν ἐπιθυμίαν πλούτου, ἡ πενία τῶν ἀνθρώπων οὐκ ἀφαιρεῖται. Πλὴν τῶν λευθερωμένων μεγάλων ψυχῶν, πάντες οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι ἀποθνῄσκουσιν ἔτι ἔχοντες τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ζῆν. Εἴτε τις ἐπιθυμεῖ εἴτε μή, ὁ καρπὸς ὁ εἰμαρμένος ἀποκτηθῆναι πάντως ἀποκτηθήσεται. Τὸ νόημα ἐστὶν ὅτι τὸ εἰμαρμένον γενέσθαι γενήσεται, καὶ τὸ μὴ εἰμαρμένον γενέσθαι οὐδέποτε γενήσεται, εἴτε τις ἐπιθυμεῖ αὐτό εἴτε μή. Ὥσπερ δυσμενεῖς περιστάσεις ἔρχονται καὶ ἄνευ τοῦ ἐπιθυμεῖν αὐτάς, οὕτως καὶ εὐμενεῖς περιστάσεις ἐλεύσονται ἄνευ τοῦ ἐπιθυμεῖν αὐτάς. Νόσος ἔρχεται ἄνευ τοῦ ἐπιθυμεῖν νόσον, καὶ ὑγίεια μένει ἄνευ τοῦ ἐπιθυμεῖν αὐτήν. Διαβολὴ καὶ ὕβρις γίνονται ἄνευ τοῦ ἐπιθυμεῖν αὐτάς, καὶ ἔπαινος καὶ τιμὴ γίνονται ἄνευ τοῦ ἐπιθυμεῖν αὐτάς. Ὥσπερ αἱ δυσμενεῖς περιστάσεις εἰσὶν ὁ καρπὸς τῶν πράξεων, οὕτως καὶ αἱ εὐμενεῖς περιστάσεις εἰσὶν ὁ καρπὸς τῶν πράξεων μόνον. Διὰ τοῦτο, ἡ ἀπόκτησις ἢ μὴ ἀπόκτησις ἀντικειμένων, περιστάσεων, κτλ., σχετίζεται πρὸς τὰς πράξεις, οὐ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν.
Ἡ ἐπιθυμία δύναται εἶναι διὰ τὴν παραυτίκα ἡδονὴν ἢ διὰ τὴν μελλοντικὴν ἡδονήν. Ἡ βούλησις τῆς ἀπολαύσεως καὶ συναθροίσεως ἐστὶν ἐπιθυμία διὰ τὴν παραυτίκα ἡδονήν, καὶ ἡ βούλησις τῆς ἀποκτήσεως τοῦ καρποῦ τῆς πράξεως ἐστὶν ἐπιθυμία διὰ τὴν μελλοντικὴν ἡδονήν. Ἐν ἀμφοτέραις ταύταις ταῖς ἐπιθυμίαις, ἔστι μόνον κακοπάθεια. Αἰτία δέ, ὅτι ἡ ἐπιθυμία οὐ μόνον δίδει κακοπάθειαν ἐν τῷ παρόντι, ἀλλὰ αἰτία οὖσα διὰ τὰς μελλοντικὰς γενέσεις, δίδει κακοπάθειαν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Διὰ τοῦτο, ἀμφότεραι αὗται αἱ ἐπιθυμίαι ἀποθετέαι εἰσίν.
Καὶ τὸ κάρμα (προστεταγμένη πρᾶξις) καὶ τὸ βίκαρμα (ἀπαγορευμένη πρᾶξις) γίνονται διὰ τὴν ἐπιθυμίαν. Τὸ «κάρμα» γίνεται διὰ τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ ὅταν ἡ ἐπιθυμία σφόδρα αὐξηθῇ, τὸ «βίκαρμα» γίνεται. Διὰ τὴν ἐπιθυμίαν, ἡ προσπάθεια πρὸς τὸ ἀνύπαρκτον ἰσχυροῦται. Ὅταν μὴ ἔστιν ἐπιθυμία, ἡ σχέσις πρὸς τὸ ἀνύπαρκτον διακόπτεται.
Ἐπὶ τῇ ἀποτελέσει τῆς ἐπιθυμίας, ἐπιστρέφομεν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν ἐν ᾗ ἦμεν πρὸ τοῦ τὴν ἐπιθυμίαν ἀναφανῆναι. Οἷον, ἐπιθυμία ἀναφαίνεται ἐν τῷ νῷ τινος: «Ἀποκτηθείην ἑκατὸν ῥουπίᾳ.» Πρὸ τούτου, οὐκ ἦν ἐπιθυμία ἐν τῷ νῷ αὐτοῦ τοῦ ἀποκτῆσαι ἑκατὸν ῥουπίᾳ· οὕτως, ἡ πείρα ἀποδεικνύει ὅτι ἡ ἐπιθυμία ἐστί τι ἀναφαινόμενον. Ἕως οὗ ἡ ἐπιθυμία τῶν ἑκατὸν ῥουπιῶν οὐκ ἀνεφάνη, ἦν κατάστασις «ἀνεπιθυμίας». Εἰ, διὰ προσπάθειαν καὶ εἰμαρμένην, ἀποκτᾷ ἑκατὸν ῥουπίᾳ, τότε ἐκείνη ἡ κατάστασις τῆς ἀνεπιθυμίας ἐπανέρχεται. Ἀλλὰ διὰ τὴν προσπάθειαν πρὸς τὴν κοσμικὴν ἡδονήν, ἐκείνη ἡ κατάστασις οὐ διαμένει, καὶ νέα ἐπιθυμία ἀναφαίνεται: «Ἀποκτηθείην χιλίας ῥουπίᾳ.» Οὕτως, οὔτε ἡ ἐπιθυμία ἀποτελεῖται οὔτε ἔστι παντελὴς ἀποπλήρωσις. Οὐδὲν κερδαίνεται πλὴν μόνης κακοπαθείας!
Τὸ ἀποθέσθαι τὴν «ἐπιθυμίαν», δηλονότι τὴν ἐπιθυμίαν τῶν κοσμικῶν ἀντικειμένων, οὐκ ἔστι χαλεπόν. Ἀνακάλυψον ὀλίγον βαθύτερον: Ἆρά γε ἡ ἐπιθυμία τῷ ὄντι οὐκ ἀπέρχεται, ἢ τῷ ὄντι οὐ διαμένει; Εὑρεθήσεται ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῷ ὄντι οὐ διαμένει! Συνεχῶς φθείρεται· ἀλλ᾿ ὁ ἄνθρωπος τηρεῖ αὐτὴν ζῶσαν ποιῶν νέας ἐπιθυμίας. Ἡ ἐπιθυμία ἀναφαίνεται, καὶ τὸ ἀναφανὲν ἀνάγκη ἀπολέσθαι. Διὰ τοῦτο, ἡ ἐπιθυμία φθείρεται καθ᾿ ἑαυτήν. Εἰ ὁ ἄνθρωπος μὴ ποιῇ νέας ἐπιθυμίας, ἡ παλαιὰ ἐπιθυμία φθείρεται καθ᾿ ἑαυτήν, ποτὲ μὲν ἐπὶ τῇ ἀποτελέσει, ποτὲ δὲ ἐπὶ τῇ μὴ ἀποτελέσει.
Ἡ ἀπότελεσις τῆς ἐπιθυμίας οὐκ ἔστι παντὸς καὶ οὐκ ἔστι ἀεί, ἀλλὰ ἡ ἀπόθεσις τῆς ἐπιθυμίας ἐστὶ παντὸς καὶ ἀεί. Αἰτία δέ, ὅτι ἡ ἐπιθυμία ἐστὶν ἄστατος καὶ ἡ ἀπόθεσις ἐστὶν μόνιμος. Τίς ἡ δυσκολία τοῦ εἶναι ἀνεπίθυμον; Ἡ δυσκολία ἐστὶν ὅτι οὐ γινόμεθα ἀπροσπάθεις (νιρμάμα). Εἰ γινόμεθα ἀπροσπάθεις, ἡ δύναμις τοῦ εἶναι ἀνεπίθυμος ἐλεύσεται, καὶ ἐκ τοῦ εἶναι ἀνεπίθυμος, ἡ δύναμις τοῦ εἶναι ἀπροσπάθης (ασάνγκα) ἐλεύσεται. Ὅταν ἡ ἀπροσπάθεια, ἡ ἀνεπιθυμία καὶ ἡ ἀπροσπάθεια ἔλθωσιν, τότε ἡ ἐλευθερία ἀπὸ τῶν τροπῶν, ἡ εἰρήνη καὶ ἡ αὐτονομία ἔρχονται αὐτομάτως.
Πρόσεχε σημείῳ ἐμφατικῷ. Ἡγούμεθα τὴν ἀπόθεσιν τῶν ἐπιθυμιῶν εἶναι σφόδρα χαλεπήν. Ἀλλὰ σκέψαι: Εἰ ἡ ἀπόθεσις τῶν ἐπιθυμιῶν ἐστι χαλεπή, τότε ἡ ἀπότελεσις τῶν ἐπιθυμιῶν ἐστιν εὐχερής; Ἡ ἀπότελεσις πασῶν τῶν ἐπιθυμιῶν οὐ γέγονεν οὐδενὸς ἐν τῷ κόσμῳ μέχρι σήμερον. Τί λέγω ἡμῶν, οὐδὲ ὁ πατὴρ τοῦ Θεοῦ (Βασιλεὺς Ντασαράθα) εἶχεν τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ ἀποτελεσθεῖσαν! Διὰ τοῦτο, ἡ ἀπότελεσις τῶν ἐπιθυμιῶν ἐστιν ἀδύνατος. Ἀλλ᾿ ἡ ἀπόθεσις τῶν ἐπιθυμιῶν οὐκ ἔστιν ἀδύνατος. Εἰ νομίζομεν ὅτι ἡ ἀπόθεσις τῶν ἐπιθυμιῶν ἐστι χαλεπή, τότε καὶ τὸ χαλεπὸν ἔργον φαίνεται εὐκολώτερον παρὰ τὸ ἀδύνατον ἔργον (ἀπότελεσις ἐπιθυμιῶν)· διότι αἱ ἐπιθυμίαι δύνανται ἀποθεθῆναι, ἀλλ᾿ οὐ δύνανται ἀποτελεσθῆναι. Διὰ τοῦτο, ἡ ἀπόθεσις τῶν ἐπιθυμιῶν ἐστιν εὐκολωτέρα παρὰ τὴν ἀπότελεσιν τῶν ἐπιθυμιῶν. Τὸ ἁμάρτημα ἐστὶν ὅτι σπουδάζομεν πρὸς ἐκεῖνο ὃ οὐ δυνάμεθα ποιεῖν, καὶ οὐ ποιοῦμεν ἐκεῖνο ὃ δυνάμεθα ποιεῖν. Διὰ τοῦτο, ὁ ζητητὴς ἀποθετέτω τὰς ἐπιθυμίας, ὅπερ δύναται ποιεῖν.
Αἱ ἐπιθυμίαι εἰσὶ τετραεῖδες:
(1) Ἀποτέλει τὴν ἀναγκαίαν ἐπιθυμίαν διὰ τὴν ψιλὴν σωματικὴν τροφήν.
(2) Ἐκείνην τὴν ἐπιθυμίαν ἥτις ἐστὶν ἰδική καὶ δικαία, καὶ ἧς ἡ ἀπότελεσις ὑπὲρ τὴν ἡμετέραν δύναμιν – πρόσφερε αὐτὴν τῷ Θεῷ καὶ ἐκκόψον αὐτήν.
(3) Ἀποτέλει τὴν ἐπιθυμίαν ἄλλων ἥτις ἐστὶ δικαία καὶ ὠφέλιμος, καὶ ἣν ἔχομεν τὴν δύναμιν ἀποτελέσαι. Τῇ ἀποτελέσει τῶν ἐπιθυμιῶν ἄλλων οὕτως, ἡ δύναμις τοῦ ἀποθέσθαι ἐπιθυμίαν ἔρχεται ἡμῖν.
(4) Ἐκκόψον πάσας τὰς ἄλλας ἐπιθυμίας παρὰ τὰς τρεῖς προειρημένας εἴδη διὰ ἀναλογισμοῦ.
«Μέγας κατεσθίων, μέγας ἁμαρτωλός» – Ἔστιν ἐχθρὸς ὁ καταπραΰνεται διὰ δώρων, λατρείας ἢ ἱκεσιῶν, ἀλλ᾿ αὕτη ἡ «ἐπιθυμία» ἐστὶ τοιοῦτος ἐχθρὸς ὃς οὐ καταπραΰνεται ὑπὸ οὐδενός. Αὕτη ἡ ἐπιθυμία οὐδέποτε ἀποπληροῦται – «Πῦρ ἐπιθυμίας οὐ σβέννυται, φησὶν ὁ Τουλσίδας, οὐδὲ διὰ πολλοῦ ἔλαίου αἰσθητικῶν ἀπολαύσεων.» Ὥσπερ ἐπὶ τῇ ἀποκτήσει πλούτου, ἡ πλεονεξία τοῦ πλούτου μόνον αὔξει, οὕτως, ὡς αἱ ἀπολαύσεις ἀποκτῶνται, ἡ ἐπιθυμία μόνον αὔξει. Διὰ τοῦτο, ἡ ἐπιθυμία καλεῖται «μέγας κατεσθίων».
Ἡ ἐπιθυμία μόνη ἐστὶν αἰτία πάντων τῶν ἁμαρτημάτων. Πάντα τὰ ἁμαρτήματα οἷον κλοπή, ἁρπαγή, βία, κτλ., γίνονται μόνον διὰ τὴν ἐπιθυμίαν. Διὰ τοῦτο, ἡ ἐπιθυμία καλεῖται «μέγας ἁμαρτωλός».
Ἅμα τῇ ἀναφανείσῃ ἐπιθυμίᾳ, ὁ ἄνθρωπος ἀποστρέφεται ἀπὸ τοῦ καθῆκοντος, τῆς ἀληθοῦς φύσεως, καὶ τοῦ ἠγαπημένου (Θεοῦ), καὶ ἐπιστρέφεται πρὸς τὸν φθαρτὸν κόσμον. Ἡ ἐπιστροφὴ πρὸς τὸ φθαρτὸν ἄγει εἰς ἁμαρτήματα, καὶ ὡς καρπὸς τῶν ἁμαρτημάτων, τυγχάνει Ἅδου καὶ ταπεινῶν γενέσεων.
Διὰ μόνην τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἡδονῆς ἐκ ἕνωσης, ὁ κόσμος φαίνεται ἀληθινὸς καὶ τὸ συνεχῶς μεταβαλλόμενον σῶμα, κτλ., φαίνεται σταθερόν. Τῷ λογίζεσθαι τὰ κοσμικὰ ἀντικείμενα ὡς σταθερὰ, ὁ ἄνθρωπος ἀπολαύει ἡδονὴν ἐξ αὐτῶν καὶ ἐπιθυμεῖ αὐτά. Ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἡδονικῆς ἀπολαύσεως, προσοχὴ οὐ δίδοται πρὸς τὴν παροδικότητα τοῦ κόσμου, καὶ ὁ ἄνθρωπος ὁρᾷ τὴν ἀπόλαυσιν καὶ ἑαυτὸν ὡς σταθερόν. Πῶς δύναται εἶναι ἐπιθυμία τοῦ ἀπολαύειν ἡδονὴν ἐκ κόσμου ἀποθνῄσκοντος – φθειρομένου – κατὰ πᾶν στιγμήν; Ἀλλ᾿ ἡ ἐπιθυμία τῆς κοσμικῆς ἡδονικῆς ἀπολαύσεως ἀναφαίνεται μόνον τῷ ἀμελεῖν τὴν γνῶσιν ὅτι «ὁ κόσμος ἀποθνῄσκει κατὰ πᾶν στιγμήν.» Ὅταν ὁρῶμεν ὡραία σταφύλια ἐν κινηματογράφῳ, οὐκ ἔστιν ἐπιθυμία τοῦ φαγεῖν αὐτά· εἰ ἔστιν, ἀποδεικνύει ὅτι ἐλογισάμεθα αὐτὰ ὡς ἀληθινά. Τῷ λογίζεσθαι τὸν μεταβαλλόμενον κόσμον ὡς σταθερόν, ἡ προσοχὴ οὐκ ἔρχεται ὅλως πρὸς τὴν τῷ ὄντι σταθερὰν ἀρχήν, ἐκείνην τὴν Θείαν Ἀρχήν, ἢ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ φύσιν. Μὴ διδοῦσα προσοχὴν ἐκεῖ, ὁ ἄνθρωπος ἀποστρέφεται ἀπ᾿ αὐτῆς καὶ ἐμπλέκεται ἐν φθαρτῇ ἡδονικῇ ἀπολαύσει. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἄνευ τοῦ ἀποστραφῆναι ἀπὸ τῆς ἀληθοῦς ἀρχῆς, οὐδεμία κοσμικὴ ἀπόλαυσις δύναται ἀπολαυθῆναι ὅλως, καὶ τῷ ἀπολαύειν κοσμικὴν ἀπόλαυσιν μετὰ προσπαθείας, ὁ ἄνθρωπος πάντως ἀποστρέφεται ἀπὸ τοῦ Θεοῦ.
Ἄνθρωπος ἀπολαύων τὰ κοσμικὰ ἀντικείμενα μετὰ νοός ἀπολαυτοῦ οὐ δύναται ἀποφυγεῖν τὴν ἁμαρτίαν ἥτις ἐστὶ βία. Δρᾷ βίαν κατ᾿ ἑαυτοῦ (τὴν ἑαυτοῦ πτώσιν) καὶ κατὰ ἄλλων. Οἷον, εἰ ἄνθρωπος συναθροίζει πλοῦτον καὶ ἀπολαύει ἡδονὰς μετ᾿ αὐτοῦ, τότε ὁρῶντες αὐτόν, αἱ καρδίαι τῶν πενήτων αἰσθάνονται σφοδρὰν λύπην διὰ τὴν ἔλλειψιν πλούτου καὶ ἡδονῶν – τοῦτό ἐστι βία κατ᾿ αὐτῶν. Τῷ ἀπολαύειν ἡδονάς, δρᾷ βίαν (πτῶσιν) κατ᾿ ἑαυτοῦ· διότι καίπερ ὢν συνειδῆ θραῦσμα τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ, τῷ δοῦναι σπουδαιότητα τῷ ἀψύχῳ (πλούτῳ), σχεδὸν γίνεται δοῦλος τοῦ ἀψύχου, ὅπερ ποιεῖ τὴν πτῶσιν αὐτοῦ. Πάντα τὰ ἀντικείμενα ἀπολαύσεως ἐν τῷ κόσμῳ εἰσὶ πεπερασμένα· διὰ τοῦτο, ὁπόσην ἀπόλαυσιν ἄνθρωπος ἀπολαύει, τοσαύτη ἀπόλαυσις ἔρχεται μόνον ἐκ τῆς μερίδος ἄλλων. Ἀλλὰ τῷ δέχεσθαι ἀντικείμενα ψιλῶς διὰ σωματικὴν τροφήν, ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἐπιφέρει ἁμαρτίαν. Καὶ ἐν τῇ σωματικῇ τροφῇ, αἱ γραφαὶ ἀπαγορεύουσιν ἀπολαύειν ἀντικείμενα μόνον δι᾿ ἑαυτόν. Διὰ σωματικὴν τροφήν, πρῶτον δοτέον τὰ ἀντικείμενα τῇ μητρί, τῷ πατρί, τῷ γυροῦ, τοῖς τέκνοις, τῇ γυναικί, τοῖς πρεσβυτέροις, κτλ., καὶ τότε λαμβανέτω ἑαυτῷ.
Ἄνθρωπος ἀπολαύων μετὰ νοός ἀπολαυτοῦ ποιεῖ τὴν ἑαυτοῦ πτῶσιν, καταχρᾶται καὶ φθείρει τὰ ἀντικείμενα ἀπολαύσεως, καὶ δρᾷ βίαν κατὰ στερημένων ἀνθρώπων· ἀλλὰ τοῦτο οὐκ ἐφαρμόζει πρὸς λευθερωμένην μεγάλην ψυχήν. Βία ἐν εἴδει ἁμαρτίας οὐ γίνεται δι᾿ αὐτοῦ· διότι οὐκ ἔχει νοῦν ἀπολαυτοῦ, καὶ δι᾿ αὐτοῦ, μόνον αἱ γραφικῶς προστεταγμέναι πράξεις δρῶνται μετὰ ἀνεπιθύμου διαθέσεως διὰ ψιλὴν τροφήν. Τὰ ἀντικείμενα τὰ ἐρχόμενα εἰς χρῆσιν ἐκείνης τῆς μεγάλης ψυχῆς ἀναπτύσσονται· οὐ φθείρονται – δηλονότι, ἐλθόντα πρὸς αὐτόν, τὰ ἀντικείμενα τίθενται εἰς καλὴν χρῆσιν, δι᾿ ἧς γίνονται σημαντικά. Ἕως οὗ τὸ σῶμα τὸ λεγόμενον ἀνήκειν ἐκείνῃ τῇ μεγάλῃ ψυχῇ μένει ἐν τῷ κόσμῳ, δι᾿ αὐτοῦ, ἡ εὐημερία τῶν ὄντων γίνεται αὐτομάτως καὶ φυσικῶς. Ἡ ψιλὴ ἀνάγκη διὰ σωματικὴν τροφὴν οὐκ ἔστι «μέγας κατεσθίων» καὶ «μέγας ἁμαρτωλός». Αἰτία δέ, ὅτι ἡ ψιλὴ ἀνάγκη διὰ σωματικὴν τροφὴν οὐκ ἔστιν ἐπιθυμία. Ἡ ἀνάγκη ἀποτελεῖται· οἷον – λιμὸς ἀνέφανε καὶ ἐπὶ τῇ φαγῇ τροφῆς, ἀποπλήρωσις ἐγένετο. Ἀλλ᾿ ἡ ἐπιθυμία αὔξει.
«Γνῶθι αὐτὸ μόνον ὡς τὸν ἐχθρόν» – Καίπερ τῇ ἀληθείᾳ, μόνον ἐπὶ τῇ ἀποθέσει τῆς ἐπιθυμίας τῶν κοσμικῶν ἀντικειμένων ἡ πείρα τῆς εὐδαιμονίας καὶ εἰρήνης τυγχάνεται, ὅμως, διὰ ἄγνοιαν, ὁ ἄνθρωπος ὑποτίθεται ὅτι ἡ εὐδαιμονία ἔρχεται ἐκ τῶν ἀντικειμένων. Οὕτως, ὁ ἄνθρωπος, λογισάμενος τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἀντικειμένων ὡς αἰτίαν εὐδαιμονίας, ἐθεώρησεν αὐτὴν ὡς φίλον καὶ εὐεργέτιν αὐτοῦ. Διὰ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν, ἡ ἐπιθυμία οὐδέποτε φθείρεται. Διὰ τοῦτο, ὁ Κύριος λέγει ἐνταῦθα: Γνῶθι ταύτην τὴν ἐπιθυμίαν οὐχ ὡς φίλον, ἀλλ᾿ ὡς ἐχθρό
★🔗
