**ਅਨੁਵਾਦ:**
**੧.੯.** ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵਪਰੀ ਕੁਸ਼ਲ ਹਨ।
**ਟੀਕਾ:** 'ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵਃ ਸ਼ੂਰਾ ਮਦਰਥੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤ-ਜੀਵਿਤਾਃ'—ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਗਿਣਾਏ ਹਨ, ਸਾਡੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਹਲੀਕ, ਸ਼ਲਯ, ਭਗਦੱਤ, ਜਯਦ੍ਰਥ ਆਦਿ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਤਰਫੋਂ ਲੜਨ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਮਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਣਗੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਿਵੇਂ ਜਤਾਵਾਂ?
'ਨਾਨਾ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਹਰਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਦ੍ਧ-ਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ'—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਫੜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਲਵਾਰ, ਗਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੀਰ, ਤੋਮਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਸ਼ਲ ਹਨ। ਉਹ ਯੁੱਧ-ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮਾਹਰ ਹਨ—ਜੰਗ ਕਿਵੇਂ ਲੜੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਲੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ।
**ਸੰਦਰਭ:** ਜਦੋਂ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੁੱਪ ਰੱਖੀ, ਤਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ—ਸੰਜਯ ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
★🔗